Geçtiğimiz günlerde, arkadaşlarımdan biri WhatsApp üzerinden bana endişeli ve düşünceli bir şekilde ulaştı:
“Yapay zekanın bir vicdanı olacak mı? Aşık olabilecek mi? Kalbi kırılabilir mi?”

Bir romancı, avukat ve önde gelen insan hakları savunucusu—aynı zamanda yeni kurulmuş Vicdan Vakfı’nda (farklılıklarımızı birleştiren temel insan erdemi olarak vicdanı savunan) meslektaşım—olarak, arkadaşım, aslında ortak endişelerimizi dile getiriyordu.

Bir romancı, avukat ve önde gelen insan hakları savunucusu olan arkadaşım, aslında ortak endişelerimizi dile getiriyordu.

Yapay zekanın, mantık ve düşünme gibi benzersiz olduğunu düşündüğümüz insana ait alanları yavaş yavaş ele geçirdiğini hissediyoruz. Peki Aşk, vicdan, kalp kırıklığı—yani duygularımız—insanlığımızın son kalesi olabilir mi. Eğer öyleyse, bu kaleler ayakta kalabilecek mi? Bence cevap hem insan hem de yapay zekanın doğasını anlamakta yatıyor.

Şunu bilmek lazım ki, bizi insan yapan şey beyinlerimizin hesaplama gücü değil; gerçek, fiziksel bir dünyada var olmamız ve yaşıyor olmamızdır. Somut sınırlamalar, eksiklikler, ihtiyaçlar ve çevremizle, diğer insanlarla (dost ya da düşman fark etmez) etkileşimlerle dolu bir dünya. İşte tam da bu yüzden duygularımız var: duygularımız, yaşadığımız deneyimler ve kişilerarası ilişkiler aracılığıyla ortaya çıkıyor ve evriliyor.

Öte yandan, mevcut yapay zeka modellerimiz henüz gerçek dünyanın yalnızca bir yansıması olan bir evrende yaşıyor—tıpkı Eflatun’un mağarasının duvarındaki gölgeler gibi. Şu anda ideler mağarasında zincirlenmiş olan yapay zeka, gerçek dünyanın ne olduğunu bilmeden, gerçekliği hissedip deneyimlemeden, yalnızca bizim kelimelerimizle oluşmuş bir evrende bulunuyor. Gerçek dünyayla fiziksel bir etkileşim içinde olmadığı için duygulara ihtiyaç duymuyor; somut bir şeyi ne istemiyor, ya da algılayamıyor. İnsan kelimelerinden yaratılmış adeta bir rüyada yaşıyor sanki.

Ancak, yapay zeka ve robotik alanı hızla evriliyor. Artık, makinelerin anlayabileceği ve başarabileceği sınırları zorlayan DeepSeek Reasoning Model R1 ve OpenAI’nin DeepResearch gibi sofistike yapay zeka modellerimiz var. Robotik alanında ise Tesla’nın Optimus’u, Unitree’nin “dans eden” robotları; olağanüstü çeviklikleri ve tepkisellikleriyle, tamamen mekanik olanla canlılar arasındaki çizgiyi bulanıklaştırıyor.

Yapay zeka, insan formunu taklit edebilen—hissedebilen, hareket edebilen ve fiziksel dünya ile etkileşime girebilen—robotlara entegre edildiğinde, artık kelimelerin soyut dünyasıyla sınırlı kalmayacak. Bunun yerine, bu yapay zeka sistemleri, gerçek dünya ihtiyaçları ve etkileşimleri tarafından yönlendirilen, gerçekten duygusal tepkiler olarak tanıyabileceğimiz duyular geliştirecek ve evrimleşecek.

Özünde, şu anda var olan yapay zeka modelleri yaşadığımız gerçekliğin bir gölge oyunu olarak kalırken, ileri düzey mantık modellerinin robot bedenlerle birleşmesi, makinelerin yalnızca düşünmekle kalmayıp aynı zamanda hissettiği yeni bir çağın habercisi olabilir.

Siz ne düşünüyorsunuz—duygusal kalelerimiz ayakta kalabilecek mi?
Ya da bilim kurgunun neredeyse yüzyıldır öngördüğü gibi bizden daha üstün varlıklar yaratmanın eşiğinde miyiz?